Pytanie wydawałoby się trywialne, żartobliwe a nawet głupie, ale odpowiedź może być zupełnie poważna oraz interesująca dla milionów ludzi żyjących w Polsce.

Zarówno prawo europejskie jak i krajowe przewiduje ochronę szeregu praw przysługujących osobom fizycznym nie prowadzącym działalności gospodarczej w relacjach z przedsiębiorcami, którymi w tym przypadku są banki oraz inne instytucje finansowe udzielające kredyty konsumenckie. Efektywna ochrona kredytobiorcy-konsumenta pojawia się w sytuacjach, w których kredytodawca – podmiot profesjonalny, bank – nie wywiązał się z ciążących na nim obowiązków względem kredytobiorcy. Należy zwrócić uwagę, że nawet osoba prowadząca działalność gospodarczą, ale podejmująca kredyt jako osoba fizyczna, nie na cele gospodarcze lecz np. na remont mieszkania, zakup wyposażenia domu, etc., jest traktowana dokładnie tak samo jak osoba, która w ogóle nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej a więc jako konsument-kredytobiorca. Czasem zdarzyć się może, że przedsiębiorca zaciąga kredyt konsumencki na cele firmowe, ale nie jako przedsiębiorca lecz jako zwykły kowalski. Wówczas także jest konsumentem-kredytobiorcą!

Instytucja prawna jaką jest wspomniane SKD uregulowana została w Ustawie z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (zwanej w dalszej części „ustawą o kredycie konsumenckim”). Jej postanowienia mają chronić przede wszystkim nasze prawa jako konsumenta a więc nieprofesjonalnego odbiorcy usługi, jaką tutaj jest kredyt konsumencki. Oczywiście jest kilka rodzajów powszechnie znanych i dostępnych kredytów, w tym hipoteczny, konsumpcyjny i ten o którym mowa, czyli konsumencki.

Regulacja art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim stanowi, że: w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 (chodzi o formę umowy o kredyt konsumencki) ust. 1, art. 30 (chodzi o elementy umowy o kredyt konsumencki) ust. 1 pkt 1–8, 10, 11, 14–17, art 31–33, art. 33a (chodzi o należności w przypadku opłat z tytułu zaległości w spłacie kredytu i opłat za opóźnienie przekraczających maksymalne odsetki za opóźnienie) i art. 36a–36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie.

Polecamy także uwadze artykuł z Kancelarii KPR – Link do artykułu

A więc kredytobiorca-konsument, w przypadku ujawnienia pozytywnych przesłanek zastosowania SKD, nie spłaca kredytu od razu (natychmiast) tak jak to bywa w przypadku wypowiedzenia umowy kredytowej przez bank, lecz robi to zgodnie z harmonogramem jaki został ustalony przy podpisaniu umowy kredytu konsumenckiego. Czyli spłaca go w normalnym, ustalonym pierwotnie terminie. I tak, jeśli ustalono 5 lat to spłaca 5 lat a jeśli ustalono 8 lat to spłaca nadal 8 lat. Oznacza to także, że w okresie trwania umowy, nie dość że kredytobiorca pozbywa się rat odsetkowych (nie płaci ich), to jeszcze wartość realna pieniądza, inaczej siła nabywcza pożyczonego pieniądza, maleje wraz z upływem czasu, tym bardziej im wyższa jest inflacja w całym okresie kredytowania. Czyli, jeżeli dzisiaj pożyczamy 100.000 zł to za 10 lat, przy uwzględnieniu poziomu inflacji, siła nabywcza tych, pożyczonych 100.000 zł może spaść np. do 50.000 zł. W tym przypadku różnica realnej wartości pożyczonego kapitału w tym okresie jest zyskiem kredytobiorcy. Nie będziemy tego dokładnie obliczać, bo wystarczy sama sygnalizacja procesu ekonomicznego.

Jak widać, już z pierwszego paragrafu zacytowanego powyżej art. 45 (a są jeszcze kolejne) – w przypadku błędów, które wbrew powszechnemu mniemaniu kredytobiorców zdarzają się bankierom wyjątkowo często, kredytobiorca-konsument może spłacić bankowi wyłącznie tę część, którą nazywamy kapitałową – czyli tylko tę kwotę, po którą idziemy do banku.

Aby dokładniej zobrazować problematykę, można posłużyć się przykładem.

Pewien Jan Karaś (prawdziwa tożsamość znana wyłącznie redakcji), porządny obywatel, blisko trzy lata temu poszedł do banku zaciągnąć kredyt na remont mieszkania, bowiem presja pani Karasiowej była znacznie silniejsza od jego wrodzonego i nabytego asertywnego usposobienia, jak to w znakomitej większości polskich rodzin bywa. Karasiowie wyliczyli, że remont mieszkania, nowa kuchnia, lodówka, pralka, telewizor, kabina prysznicowa oraz szafa w holu pochłoną 80.000 zł. O taką też kwotę Karaś zawnioskował do banku a bankier, sąsiad Karasia, z uśmiechem tę kwotę Karasiowi przyznał w kredycie konsumenckim na 7 lat, czyli 7 x 12 = 84 raty, ze zmiennym oprocentowaniem w skali roku na poziomie 10%. Do tego naliczył mu 2,5% prowizji, czyli 2.000 zł. i jeszcze 500 zł tytułem innych opłat manipulacyjnych. Nasz Karaś zachwycony szybkością sprawy w banku i sprawnością bankiera, wyszedł zeń przekonany, że 80.000 na 10% to całkiem dobry interes. Hmm, otóż nie do końca, ponieważ Karaś nie będzie spłacał 88.000 zł (czyli 80.000 zł + 10% z tej kwoty) a znacznie więcej, przy czym warto zwrócić uwagę na sformułowanie – „oprocentowanie zmienne”, które może skoczyć naprawdę wysoko – patrz sytuacja dzisiejsza na rynku bankowym, i stanowi ono swoiste klu w naszej a raczej Karasia sytuacji. No, ale załóżmy, że inflacja, tuż po podpisaniu przez Karasia umowy z bankiem, została osadzona w więzieniu o zaostrzonym rygorze na cały czas trwania umowy kredytowej Karasia, czyli jak miała 10% na początku umowy, tak i na końcu mieć będzie 10%, czyli poziom zmiennego oprocentowania kredytu konsumenckiego nie zmieni się w okresie kredytowania. W kilka dni po podpisaniu umowy, Karaś otrzymał na rachunek osobisty 77.500 zł, bo 80.000 zł kredytu – 2.000 zł prowizji – 500 zł opłat = 77.500 zł realnego wpływu na rachunek. Jednak do spłaty będzie miał 114.349,20 zł. Czyli za kwotę którą faktycznie otrzymał, tj. 77.500 zł będzie musiał zapłacić 36.849,20 zł, to jest dokładnie 47,55% wartości środków otrzymanych na rachunek osobisty. No dobrze, a teraz weźmy pod rozwagę sytuację, w której nasza inflacja za dobre sprawowanie wychodzi po 2 latach z więzienia i oczywiście zaczyna się rozpędzać, co rzeczywiście stało się na naszych oczach. Koszty obsługi kredytu, czyli rata odsetkowa zaczyna znikać Karasiowi z zasięgu wzroku, bynajmniej nie dlatego że wzrok ma słaby, ale od skali wzrostu. W tej sytuacji od trzeciego roku kredytowania Karaś wchodzi na wyższy szczebel w tej zabawie, bo oprocentowanie będąc zmiennym, podnosi się o 5 pkt% p.a. i na pniu same odsetki do końca trwania kredytu wzrosną o kolejne około 7.500 zł czyli razem mamy już wizję kwoty ponadkapitałowej w wartości około 44.500 zł – oczywiście samych odsetek. Przypominam, że na rachunek Karasia wpłynęło zaledwie 77.500 zł. Oczywiście wcale nie ma pewności, czy po kilku miesiącach, nasza inflacja nie wejdzie na kolejny level i czy oprocentowanie będąc zmiennym, znów nie podskoczy do góry, pociągając za sobą pogorszenie sytuacji Karasiów. Zadać można pytanie w tym miejscu, czy Karasiowie mogą liczyć na spadek tychże stóp procentowych do pierwotnego ich poziomu? Oczywiście że tak! Podobnie jak na główną wygraną w Lotto EuroJackPot game…

Sytuacja więc wydaje się tragiczna, tym bardziej, że ani Karaś ani Karasiowa nie mają co liczyć na podwyżkę wynagrodzenia. Ba!, co gorsza, w kuluarach firm, pracodawców obojga małżonków, szeptem mówi się wręcz o możliwych redukcjach etatów. Jak na razie słabo to wygląda, ale… Tutaj pojawia się jednak rozwiązanie w postaci uznania umowy kredytowej za wadliwą, co jak wspomniałem już wyżej, należy do bardzo częstych przypadków, bo jak wynika z naszych doświadczeń, aż w 85 – 90% umowy kredytowe zawierają istotne błędy względem ustawy o kredycie konsumenckim. Przykładowo, nasz bankier a to nieprawidłowo policzył nam RRSO, albo błędnie wskazał adres kredytobiorcy, albo wadliwie wskazał zasady i terminy spłaty kredytu, w szczególności kolejność zaliczania rat kredytu na poczet należności kredytodawcy, albo nie poinformował nas w sposób właściwy o innych kosztach jakie towarzyszą rozliczeniu kredytu, itd. Między innymi takie konflikty z regulacjami prawnymi zawartymi w ustawie o kredycie konsumenckim, pociągają za sobą możliwość zakwestionowania przez kredytobiorcę-konsumenta wszystkich odsetek i opłat dodatkowych od jego kredytu. Co w efekcie oznaczać będzie ni mniej ni więcej, że nasz Karaś spłaci kredyt zgodnie z terminarzem zawartym w umowie, ale tylko w kwocie zaciągniętego kapitału kredytu konsumenckiego, czyli de facto zaoszczędzi kilkadziesiąt tysięcy złotych, zachowując przy tym nie nadwyrężoną płynność finansową (wypłacalność) i mimo szalonych zmian na rynku finansowym, jego rodzina nie ucierpi aż tak bardzo jak wyglądało to na samym początku.

W ten oto sposób, bez wdawania się w szczegóły, kilka tygodni temu pomogliśmy zaoszczędzić jednemu z naszych klientów dokładnie 43.186,52 zł oraz zwrot wszystkich kosztów związanych z dochodzeniem jego praw, praw konsumenta, nie licząc spadku wartości pieniądza dla pozostałej części kapitałowej kredytu, która w przypadku Karasia także stanowić będzie dla niego nie małą wartość dodaną.